Điện mặt trời cho gia đình hay doanh nghiệp: chọn giải pháp nào cho đúng?

Cùng là tấm pin, biến tần và khung giàn, nhưng một hệ điện mặt trời cho căn nhà phố và một hệ cho nhà xưởng sản xuất được thiết kế theo hai cách gần như khác hẳn nhau. Khác biệt không nằm ở công nghệ mà ở cách mỗi bên sử dụng điện: lúc nào dùng nhiều, dùng bao nhiêu, mái nhà rộng hay hẹp và kỳ vọng hoàn vốn ra sao.

Nếu bạn đang cân nhắc đầu tư, việc hiểu đúng nhu cầu của mình là bước quan trọng nhất. Chọn sai quy mô hay sai cấu hình có thể khiến hệ thống phát điện dư thừa vào lúc không ai dùng, hoặc ngược lại, không đủ gánh phụ tải vào giờ cao điểm.

Nhịp tiêu thụ điện: điểm khác biệt quan trọng nhất

Điện mặt trời chỉ phát vào ban ngày, mạnh nhất từ khoảng 9 giờ sáng đến 3 giờ chiều. Vì vậy, giá trị của hệ thống phụ thuộc rất lớn vào việc bạn dùng được bao nhiêu điện trong khung giờ đó.

Hộ gia đình

Phần lớn gia đình đi làm, đi học vào ban ngày và dùng điện nhiều nhất vào buổi tối: máy lạnh phòng ngủ, bếp điện, máy nước nóng, máy giặt. Ban ngày nhà thường chỉ còn tủ lạnh, camera, wifi và vài thiết bị nhỏ. Điều này khiến tỉ lệ tự dùng điện mặt trời của nhiều hộ chỉ đạt khoảng 40 đến 60 phần trăm nếu không có giải pháp bổ trợ.

Doanh nghiệp

Nhà xưởng, văn phòng, siêu thị, trường học lại vận hành mạnh nhất vào ban ngày. Máy móc, hệ thống điều hòa, chiếu sáng và kho lạnh tiêu thụ điện liên tục đúng vào lúc tấm pin phát nhiều nhất. Nhờ vậy, tỉ lệ tự dùng của các công trình này thường rất cao, có nơi gần như toàn bộ sản lượng đều được dùng ngay tại chỗ.

Bài toán của hộ gia đình

Với gia đình, mục tiêu thường là cắt giảm phần tiền điện ở các bậc giá cao, đồng thời làm mát mái nhà và tăng giá trị bất động sản. Quy mô phổ biến nằm trong khoảng 5 đến 15 kWp, tùy diện tích mái và mức tiêu thụ hằng tháng.

• Hóa đơn khoảng 1,5 đến 2,5 triệu đồng mỗi tháng thường phù hợp với hệ khoảng 5 kWp.
• Hóa đơn khoảng 3 đến 5 triệu đồng mỗi tháng nên cân nhắc hệ khoảng 8 đến 10 kWp.
• Nhà dùng nhiều điện buổi tối nên tính thêm pin lưu trữ để tận dụng phần điện dư ban ngày.

Mỗi kWp cần khoảng 5 đến 6 mét vuông mái. Một căn nhà phố có sân thượng 60 mét vuông, trừ đi lối đi và bồn nước, thường lắp được khoảng 8 đến 10 kWp. Điểm cần cân nhắc là hướng mái và bóng đổ từ nhà bên cạnh, cột điện hay bồn nước, vì chỉ một phần tấm pin bị che cũng có thể kéo sản lượng của cả chuỗi xuống.

Với hộ gia đình, giải pháp hybrid kèm pin lithium LFP ngày càng được ưa chuộng. Pin tích phần điện dư buổi trưa để dùng cho buổi tối, đồng thời đóng vai trò nguồn dự phòng khi lưới mất điện, rất hữu ích cho nhà có camera, tủ lạnh, máy bơm hoặc người cao tuổi cần dùng thiết bị y tế.

Bài toán của doanh nghiệp

Doanh nghiệp nhìn điện mặt trời như một khoản đầu tư tài chính. Câu hỏi không chỉ là tiết kiệm bao nhiêu mà còn là dòng tiền, thời gian hoàn vốn và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất. Quy mô thường từ vài chục đến vài trăm kWp, có công trình lên đến hàng MWp trên mái nhà xưởng rộng.

Những điểm doanh nghiệp cần đánh giá

• Biểu đồ phụ tải theo giờ để thiết kế công suất khớp với mức tiêu thụ ban ngày.
• Tình trạng và tuổi thọ còn lại của mái, đặc biệt với mái tôn đã dùng nhiều năm.
• Khả năng chịu tải của kết cấu nhà xưởng và yêu cầu phòng cháy chữa cháy.
• Thủ tục đấu nối và đăng ký theo quy định hiện hành về điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.
• Phương án vận hành, giám sát và bảo trì trong suốt vòng đời hệ thống.

Nhờ tỉ lệ tự dùng cao và giá điện kinh doanh, sản xuất ở giờ cao điểm không thấp, thời gian hoàn vốn của nhiều dự án doanh nghiệp thường rơi vào khoảng 4 đến 6 năm. Bên cạnh đó, mái nhà xưởng được che nắng giúp nhiệt độ bên trong giảm, máy lạnh và quạt hút làm việc nhẹ hơn. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu còn coi nguồn năng lượng sạch là lợi thế khi làm việc với đối tác quan tâm đến phát thải.

So sánh nhanh hai nhóm giải pháp

Các con số trên chỉ mang tính tham khảo. Mỗi công trình có mức tiêu thụ, hướng mái và điều kiện lắp đặt riêng, nên cần khảo sát thực tế để có con số sát nhất.

Những trường hợp nằm giữa hai nhóm

Không phải công trình nào cũng rõ ràng là nhà ở hay nhà xưởng. Một căn nhà mặt tiền vừa ở vừa kinh doanh quán cà phê, một phòng khám tư, một tiệm tóc hay một homestay đều có nhịp dùng điện pha trộn. Ban ngày có khách và máy lạnh chạy liên tục, buổi tối vẫn có sinh hoạt gia đình.

Với những mô hình này, hệ thống thường được thiết kế lớn hơn mức gia đình thông thường để gánh phụ tải kinh doanh ban ngày, kèm theo một bộ pin vừa phải cho buổi tối. Trang trại, nhà màng và vườn cây ăn trái lại có bài toán riêng: máy bơm tưới, quạt thông gió và hệ thống chiếu sáng có thể chạy theo lịch, nên có thể chủ động dời lịch vận hành vào giờ nắng để tận dụng tối đa điện mặt trời.

Gia đình có kế hoạch mở rộng nhu cầu

Một trường hợp khác hay bị bỏ qua là nhu cầu điện thay đổi trong tương lai. Gia đình dự định mua xe điện, lắp thêm máy lạnh cho phòng mới hay chuyển sang bếp từ hoàn toàn thì mức tiêu thụ vài năm tới sẽ cao hơn hiện tại đáng kể. Khi đó, nên thiết kế khung giàn và chọn biến tần có dư địa để gắn thêm tấm pin sau này, thay vì phải làm lại từ đầu. Tương tự, doanh nghiệp đang có kế hoạch mở thêm dây chuyền nên tính trước diện tích mái dành cho giai đoạn hai, bố trí sẵn đường cáp và vị trí tủ điện để việc mở rộng diễn ra nhanh, ít ảnh hưởng đến sản xuất.

Lời khuyên trước khi quyết định đầu tư

1. Thu thập hóa đơn điện của ít nhất sáu tháng gần nhất để thấy rõ mức tiêu thụ theo mùa.
2. Ghi lại thói quen dùng điện trong ngày, thiết bị nào chạy ban ngày, thiết bị nào chạy buổi tối.
3. Kiểm tra tình trạng mái, nếu mái cũ nên sửa hoặc thay trước khi lắp tấm pin.
4. Ưu tiên tấm pin Tier 1, biến tần hòa lưới chính hãng và đơn vị có đội kỹ thuật bảo hành tại chỗ.
5. Yêu cầu bản thiết kế có mô phỏng sản lượng và bảng tính hoàn vốn rõ ràng trước khi ký hợp đồng.

Dù là gia đình hay doanh nghiệp, đội ngũ kỹ sư AIVA Solar sẽ đến tận nơi khảo sát mái, phân tích hóa đơn và nhịp tiêu thụ để đề xuất cấu hình phù hợp nhất, không bán thừa công suất. Liên hệ hotline 0703 270 450 từ thứ Hai đến thứ Bảy, 08:00 đến 21:00, để đặt lịch khảo sát miễn phí và nhận bảng dự toán chi tiết cho công trình của bạn.