Bảo trì hệ thống điện mặt trời thế nào để luôn đạt hiệu suất cao

Nhiều chủ nhà nghĩ rằng lắp xong hệ thống điện mặt trời là có thể quên nó đi trong hai mươi lăm năm. Tấm pin đúng là bền, không có bộ phận chuyển động, nhưng cả hệ thống thì vẫn cần được chăm sóc định kỳ. Bụi, lá cây, phân chim, đầu nối bị oxy hóa hay một chiếc biến tần đặt nơi nóng bức đều có thể âm thầm làm sản lượng tụt xuống mà bạn không hề hay biết cho tới khi hóa đơn tiền điện tăng trở lại.

Bài viết này tổng hợp kinh nghiệm thực tế từ các đợt bảo trì mà đội kỹ thuật thường gặp, giúp bạn hiểu nên kiểm tra những gì, bao lâu một lần và việc nào có thể tự làm, việc nào nên giao cho người có chuyên môn.

Vì sao hệ thống điện mặt trời cần bảo trì định kỳ

Một hệ thống áp mái gồm bốn nhóm thành phần chính: tấm pin, khung giàn, biến tần và phần dây dẫn cùng tủ điện bảo vệ. Mỗi nhóm xuống cấp theo một cách khác nhau. Tấm pin bị che phủ bởi lớp bụi mịn sau vài tháng nắng gió. Khung giàn có thể lỏng bu lông sau các mùa mưa bão. Biến tần tích tụ bụi trong khe tản nhiệt và phải làm việc ở nhiệt độ cao hơn thiết kế. Đầu nối ngoài trời chịu nắng mưa liên tục nên dễ bị oxy hóa, tăng điện trở tiếp xúc.

Điều đáng nói là phần lớn những vấn đề này không làm hệ thống ngừng chạy. Chúng chỉ khiến sản lượng giảm dần vài phần trăm mỗi tháng. Ở khu vực gần đường lớn, công trường hay nhà máy, lớp bụi dày có thể khiến sản lượng giảm khoảng 10 đến 20 phần trăm so với lúc tấm pin còn sạch. Với một hệ gia đình 10 kWp, con số đó tương đương vài trăm số điện mỗi năm bị mất đi một cách lãng phí.

Bảo trì định kỳ còn giúp phát hiện sớm những lỗi có thể gây nguy hiểm như điểm nóng trên tấm pin, cáp bị chuột cắn hay đầu nối cháy sém. Phát hiện sớm thì chi phí sửa chữa nhỏ, để lâu có thể phải thay cả chuỗi tấm pin hoặc gây chập cháy.

Những hạng mục cần kiểm tra trong mỗi lần bảo trì

Tấm pin và bề mặt kính

Kỹ thuật viên quan sát toàn bộ bề mặt để tìm vết nứt, vết ố, hiện tượng đổi màu hay bong lớp phủ phía sau. Tấm pin có điểm nóng thường được phát hiện bằng máy ảnh nhiệt: vùng bị lỗi sẽ nóng hơn hẳn các ô xung quanh. Đây là dấu hiệu cần xử lý sớm vì điểm nóng kéo dài sẽ làm giảm tuổi thọ của cả tấm.

Khung giàn và kết cấu mái

Bu lông, kẹp giữ tấm pin và chân đế được kiểm tra độ chặt. Với mái tôn, cần xem các vị trí bắt vít có bị rỉ nước hay không. Với mái bê tông, kiểm tra lớp chống thấm quanh chân trụ. Một khung giàn chắc chắn là điều kiện để hệ thống đứng vững qua mùa mưa bão.

Biến tần và tủ điện

• Đọc nhật ký lỗi trên biến tần và ứng dụng giám sát để xem có cảnh báo lặp lại hay không.
• Vệ sinh khe tản nhiệt, quạt làm mát và kiểm tra nhiệt độ vận hành.
• Siết lại các đầu cốt trong tủ điện, kiểm tra cầu dao, chống sét lan truyền và dây tiếp địa.
• Đo điện áp và dòng điện từng chuỗi tấm pin để so sánh với thông số danh định.

Dây dẫn và đầu nối

Dây DC đi ngoài trời phải nằm trong máng hoặc ống bảo vệ, không bị treo lủng lẳng hay cọ xát vào mép tôn. Đầu nối MC4 cần khô ráo, không đổi màu. Nếu thấy dấu hiệu cháy sém hay biến dạng, phải thay ngay bằng đầu nối cùng chủng loại.

Lịch bảo trì gợi ý theo từng loại công trình

Tần suất bảo trì phụ thuộc nhiều vào môi trường xung quanh. Bảng dưới đây là mức tham khảo mà đội kỹ thuật thường đề xuất cho khách hàng ở khu vực phía Nam.

Thời điểm lý tưởng để vệ sinh là cuối mùa khô, trước khi mưa nhiều. Mưa có thể rửa trôi bụi nhẹ nhưng không làm sạch được lớp bám dính lâu ngày, đặc biệt là phân chim và nhựa cây. Ngược lại, vệ sinh vào giữa mùa khô giúp hệ thống đạt sản lượng tốt nhất đúng vào giai đoạn nắng mạnh trong năm.

Vệ sinh tấm pin đúng cách, tránh làm hỏng bề mặt

Vệ sinh tấm pin nghe đơn giản nhưng làm sai có thể gây hại nhiều hơn lợi. Bề mặt kính có lớp phủ chống phản xạ giúp tấm pin hấp thụ nhiều ánh sáng hơn. Dùng bàn chải cứng, chất tẩy mạnh hay vòi xịt áp lực cao đều có thể làm trầy hoặc bong lớp phủ này.

• Vệ sinh vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khi tấm pin còn mát, tránh làm kính bị sốc nhiệt khi gặp nước lạnh.
• Dùng nước sạch, tốt nhất là nước đã qua lọc để không để lại vệt cặn khoáng sau khi khô.
• Dùng chổi lông mềm hoặc cây lau chuyên dụng có cán dài, không giẫm hay tì lên tấm pin.
• Với vết bám cứng đầu, dùng dung dịch trung tính pha loãng rồi tráng lại bằng nước sạch.
• Không tự leo lên mái dốc, mái tôn trơn nếu không có dây an toàn và người hỗ trợ.

Theo dõi sản lượng để phát hiện sự cố sớm

Ứng dụng giám sát đi kèm biến tần là công cụ bảo trì hữu ích nhất mà nhiều chủ nhà lại bỏ quên. Chỉ cần dành vài phút mỗi tuần để xem biểu đồ, bạn có thể nhận ra phần lớn vấn đề trước khi chúng trở nên nghiêm trọng.

Những dấu hiệu cần chú ý

• Sản lượng những ngày nắng đẹp thấp hơn rõ rệt so với cùng kỳ tháng trước.
• Biểu đồ trong ngày có những đoạn rơi đột ngột về không rồi chạy lại.
• Biến tần báo lỗi cách điện, lỗi điện áp lưới hoặc quá nhiệt nhiều lần.
• Một chuỗi tấm pin cho dòng điện thấp hơn hẳn các chuỗi còn lại.

Một cách đơn giản để tự đánh giá là so sánh sản lượng thực tế với mức ước tính. Ở miền Nam, mỗi kWp thường cho khoảng 4 đến 4,5 kWh mỗi ngày nắng, tùy hướng mái và độ nghiêng. Nếu hệ 10 kWp của bạn chỉ đạt khoảng 30 kWh vào những ngày trời quang, nhiều khả năng tấm pin đang bẩn hoặc có một chuỗi gặp sự cố.

Việc chủ nhà tự làm được và việc nên để kỹ thuật viên

Bạn hoàn toàn có thể tự quan sát tấm pin từ dưới đất hoặc từ ban công, theo dõi ứng dụng giám sát, giữ khu vực đặt biến tần thông thoáng và cắt tỉa cành cây có nguy cơ che bóng. Đây là những việc nhỏ nhưng góp phần giữ hệ thống ổn định.

Ngược lại, những việc liên quan đến điện một chiều điện áp cao, mở tủ điện, đo kiểm từng chuỗi hay leo lên mái nên giao cho kỹ thuật viên có đào tạo và trang bị bảo hộ. Điện áp DC của một chuỗi tấm pin có thể lên tới vài trăm vôn và không thể ngắt hoàn toàn khi trời còn nắng. Tự ý thao tác vừa nguy hiểm vừa có thể làm mất quyền bảo hành của thiết bị.

AIVA Solar đồng hành cùng hệ thống của bạn

Dù hệ thống của bạn do đơn vị nào lắp đặt, đội kỹ thuật AIVA Solar đều có thể khảo sát, vệ sinh và kiểm tra toàn diện theo quy trình bài bản: đo kiểm từng chuỗi, chụp ảnh nhiệt, siết lại đầu nối và gửi báo cáo kèm hình ảnh trước và sau bảo trì. Khách hàng có thể đăng ký gói bảo trì định kỳ để được nhắc lịch tự động và ưu tiên xử lý khi có sự cố. Gọi hotline 0703 270 450 hoặc gửi email về lienhe@aivatech.vn để được khảo sát miễn phí và nhận đề xuất lịch bảo trì phù hợp với công trình của bạn.